Yad Vashem...Verlies van levens

In juli van dit jaar heb ik rondgereisd door Israël: een land dat sinds mensenheugenis onder politieke en culturele druk staat. Niet alleen van buitenaf, maar ook binnen de landsgrenzen weigeren groeperingen het bestaan van de Israëlische staat te erkennen. Hoe de staat zelf daarop reageert verbaasde me. Het tolerantieniveau ligt ondanks alle op de loer liggende bedreigingen erg hoog. Naar mijn idee is daar een duidelijke reden voor aan te wijzen, en tijdens mijn bezoek aan Yad Vashem, het holocaustmuseum in Jeruzalem, werd die reden voor mij duidelijk.

Al jaren zijn de joden mikpunt van allerlei antisemitische overtuigingen. Na de gevechten tegen de Romeinen en het constant moeten beschermen van de eigen landgrenzen tegen buren met expansiedrang, was het antisemitisme in opkomst. De verhalen over de Tweede Wereldoorlog en de bijbehorende holocaust zijn een ieder bekend, maar dat is niet wat er in Yad Vashem wordt getoond. Dit museum staat bol van symboliek en laat vanuit het joodse perspectief zien hoe het is om als compleet onbruikbaar en nutteloos in de samenleving te worden afgeschilderd. Gaandeweg zie je hoe nazi-Duitsland Europa ‘’zuiverde’’ en daarbij de joden onder de meest erbarmelijke omstandigheden liet leven.

Maar dan, aan het eind van het museum sta je in een koepel, met in die koepel allemaal foto’s van vermoorde joden en diens persoonsbewijzen. Daaronder staan immense boekenkasten, met daarin de boeken met alle namen van omgekomen joden. Symbolisch is een deel van de planken leeggelaten, iets dat de vermiste joden vertegenwoordigt. Bij het kindermonument worden alle namen, leeftijden en woonplaatsen van omgekomen joodse kinderen opgenoemd; een bandje dat anderhalf jaar duurt voordat het is afgespeeld.

Je wordt geconfronteerd met een zware vorm van racisme, en zelfs als niet-jood raakte het me diep. De joodse bezoekers waren heftig geëmotioneerd en  ik vroeg me op dat moment af hoe het moet zijn om je geloof en je overtuiging te moeten bekopen met haat, doodsbedreigingen en het einde van je leven. Waarden die je niet vast mag houden omdat je niet voldoet aan de eisen van het perfecte ras. Je ziet hoe je voorouders bijna tachtig jaar geleden zijn behandeld en wat het uiten van hun waarden met ze heeft gedaan.

Op dat moment sprak een Amerikaanse gids: ‘’we weten dat er altijd Jodenhaat zal blijven en dat jullie overtuigingen niet altijd in dank worden afgenomen. Maar blijf alsjeblieft vasthouden aan je geloof, je principes en de manier waarop jij door het leven wil gaan. Alleen zo bestaat er een kans om te overleven, ook voor de generaties na jullie.’’ Terwijl ik dat hoorde, keek ik recht in de gezichten van de mensen die ook vast bleven houden aan zichzelf, en die daarvoor geboet hebben. Hoe sterk moet je zijn om dat vasthouden te kunnen volhouden, je hele leven lang? Dat kan door het te delen met je medemens, en gelukkig hebben we die vrijheid van meningsuiting, cultuur én geloof. Om dan te besluiten met een quote van een heldin van de joden, Corrie ten Boom: vrees klopte aan de deur. Het geloof deed open. Er was niemand.